Instytucja Filmowa Silesia Film
jest instytucją kultury
Samorządu Województwa Śląskiego
Partnerzy Instytucji

PEŁNA RETROSPEKTYWA FILMÓW KAZIMIERZA KUTZA

„Upał”, reż. Kazimierz Kutz, © Studio Filmowe Kadr 1964


PEŁNA RETROSPEKTYWA FILMÓW KAZIMIERZA KUTZA

17 stycznia | czwartek | 18.00 | "Krzyż walecznych", Polska 1958, 84 min
wyst. Jerzy Turek, Bronisław Pawlik, Grażyna Staniszewska, Zbigniew Cybulski

Nagrodzony Syrenką Warszawską fabularny debiut Kazimierza Kutza. Film złożony z trzech nowel: Krzyż, Pies i Wdowa będących adaptacjami trzech opowiadań Józefa Hena, których akcja toczy się podczas II wojny światowej i tuż po niej. W swoim pierwszym filmie Kutz kreśli subtelny i zarazem złożony portret psychologiczny zwykłych ludzi doświadczonych przez wojnę. Przeciwstawiając wielowymiarowy realizm ludzkich motywacji bohaterskiemu romantyzmowi, polemizuje z kanonicznym nurtem współtworzonej przez siebie Polskiej Szkoły Filmowej.


17 lutego | niedziela | 18.00 | "Nikt nie woła", Polska 1960, 86 min
wyst. Zofia Marcinkowska, Henryk Boukołowski, Barbara Krafftówna

Rozgrywający się wkrótce po wyzwoleniu dramat psychologiczny. Historia człowieka, który na Ziemiach Zachodnich szuka ucieczki przed konsekwencjami wojny i swoich wyborów to przede wszystkim przejmujące studium miłości (nie)możliwej dwojga młodych ludzi. Minimalistyczna, poetycka forma filmu i artystyczne zdjęcia Jerzego Wójcika odzwierciedlające stany emocjonalne bohaterów, sprawiają, że jest to jeden z najbardziej oryginalnych filmów swoich czasów uważany za zwiastun Nowej Fali w polskim kinie.

         

24 lutego | niedziela | 18.00 | "Ludzie z pociągu", Polska 1961, 98 min 
wyst. Janina Traczykówna, Andrzej May, Danuta Szaflarska, Małgorzata Dziedzic

Jesień 1943. W wyniku awarii wagonów na małej stacji kolejowej spotyka się kilkoro ludzi. Ich senne oczekiwanie przerywa nagła wiadomość o kradzieży pistoletu maszynowego należącego do niemieckiego strażnika kolejowego. Sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia wystawi ich charaktery na próbę, a niektórych skłoni do podjęcia dramatycznych decyzji.

   

14 marca | czwartek | 18.00 | "Tarpany", Polska 1961, 96 min
wyst. Ewa Krasnodębska, Teresa Tuszyńska, Andrzej Szalawski, Jerzy Jogałła

+ przed seansem rozmowa Diany Dąbrowskiej, filmoznawczyni i wykładowczyni Uniwersytetu Łódzkiego oraz Mariusza Ciszewskiego, filmoznawcy z Instytucji Filmowej Silesia Film

Mało znany, kameralny dramat psychologiczny na podstawie prozy Mariana Brandysa z pięknymi zdjęciami dzikiej przyrody autorstwa Wiesława Zdorta, który od tej pory będzie stałym operatorem większości filmów Kutza. Rozgrywająca się w mazurskim ośrodku doświadczalno-hodowlanym historia złożonych relacji czterech osób – dotkniętego powstańczą traumą zgorzkniałego kierownika ośrodka, jego osamotnionej i zaniedbywanej żony, młodej zootechniczki Basi oraz zabiegającego o jej względy Jędrka, który szukając przygód, trafia do ośrodka.

 

24 marca | niedziela | 18.00 | "Milczenie", Polska 1963, 95 min
wyst. Kazimierz Fabisiak, Mirosław Kobierzycki, Elżbieta Czyżewska, Zbigniew Cybulski

Przejmujący portret powojennej rzeczywistość małego miasteczka, gdzie każda odmienność grozi piętnem wykluczenia. Kiedy młody chłopak niesłusznie oskarżony o zamach na życie proboszcza ulega wypadkowi i traci wzrok, okoliczni mieszkańcy uznają to za karę bożą. W samotnej walce z wrogością otoczenia pomaga mu jedynie młoda pielęgniarka. Kutz, łącząc obserwację psychologiczną z metaforą, stawia uniwersalne pytanie o ludzką moralność i indywidualną odpowiedzialność za zło wokół nas.

     

11 kwietnia | czwartek | 18.00 | "Upał",  Polska 1964, 81 min
wyst. Barbara Krafftówna, Wiesław Michnikowski, Kalina Jędrusik, Wiesław Gołas, Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski

Zaskakujący, inteligentny i pełen absurdalnego humoru komediowy debiut Kazimierza Kutza będący filmową kontynuacją „Kabaretu Starszych Panów”. Podczas fali upałów urzędnicy opuszczają Warszawę. Na prośbę premiera władzę w mieście przejmują Dwaj Starsi Panowie, którzy przy pomocy żeńskiej Drużyny Przeciwudarowej im. Kupały oraz kasjerki z baru mlecznego starają się uchronić stolicę od chaosu.

     

28 kwietnia | niedziela | 18.00 | "Ktokolwiek wie...", Polska 1966, 95 min
wyst. Edward Lubaszenko, Zofia Merle, Krystyna Chmielewska, Aleksandra Karzyńska

Dziennikarskie śledztwo w sprawie zaginionej kobiety staje się tu, jak w „Obywatelu Kane” Orsona Wellesa, fabularnym pretekstem do opisu ówczesnej polskiej rzeczywistości i krytyki mediów. Kutz z właściwą sobie wnikliwością pokazuje tkwiące pod pozorem normalności patologie, rozwarstwienie społeczne, emocjonalną obojętność obywateli i cynizm środków masowego przekazu. Fragmentaryczna struktura filmu i ograniczenie udziału znanych aktorów zawodowych na rzecz licznych amatorów wzmocniło paradokumentalny charakter filmowych obserwacji.

   

16 maja | czwartek | 18.00 | "Skok", Polska 1967, 85 min
wyst. Daniel Olbrychski, Marian Opania, Małgorzata Braunek, Andrzej Gazdeczka

Adaptacja noweli Edmunda Głuchowskiego z dialogami Stanisława Dygata, świetnymi rolami Daniela Olbrychskiego i Mariana Opani oraz z debiutującą na ekranie Małgorzatą Braunek. Dwaj przyjaciele, Franek i Paweł, po niezdanej maturze przyjeżdżają z miasta do małej nadmorskiej wsi, gotowi przeżyć przygodę życia. Propozycja, jaką złoży im przypadkowo poznany starszy mężczyzna, na zawsze zmieni życie każdego z nich. Podjęta w filmie tematyka młodzieńczego buntu stała się pretekstem do zatrzymania filmu przez cenzurę na dwa lata.

     

30 maja | czwartek | 18.00 | "Sól ziemi czarnej", Polska 1969, 99 min
wyst. Olgierd Łukaszewicz, Jan Englert, Jerzy Bińczycki, Jerzy Cnota, Wiesław Dymny

Wielokrotnie nagradzany pierwszy film tzw. tryptyku śląskiego z autorskim scenariuszem Kazimierza Kutza, zdjęciami Wiesława Zdorta i muzyką Wojciecha Kilara. Osadzona w realiach II Powstania Śląskiego poetycka, pełna liryzmu i subtelnego humoru filmowa ballada o siedmiu braciach Basistach biorących udział w walkach o przyłączenie Śląska do Polski. Kutz, tworząc tu „artystyczną mitologię” swojej rodzinnej ziemi, powołał do życia obrazy, które do dziś kształtują zbiorowe wyobrażenie o Śląsku i jego mieszkańcach.

     

13 czerwca | czwartek | 18.00 | "Perła w koronie", Polska 1971, 111 min
wyst. Łucja Kowolik, Olgierd Łukaszewicz, Jan Englert, Franciszek Pieczka, Jerzy Cnota

Rozgrywająca się w latach 30. XX wieku na Śląsku historia wielkiej miłości młodego górniczego małżeństwa, spleciona z historią oporu i walki polskich górników z niemieckimi właścicielami kopalni. Liryczny, pełen plastycznego wyrafinowania drugi z filmów trylogii śląskiej, w którym Kutz ukazuje tradycję i obyczajowość Ślązaków, ich przywiązanie do obowiązku i etos pracy. Nagrody na festiwalach filmowych w Mediolanie, Panamie, Antwerpii i Łagowie.


7 lipca | niedziela | 18.00 | "Linia", Polska 1974, 87 min
wyst. Czesław Jaroszyński, Teresa Lipowska, Stanisław Igar, Leonard Pietraszak

Bohaterem filmu jest młody sekretarz partyjny, który wbrew naciskom kolegów z partii i układom panującym w małomiasteczkowej społeczności, stara się zachować uczciwość i własne ideały. Ciekawostką jest fakt, że realizacja Linii umożliwiła wyprodukowanie w kierowanym przez Kutza Zespole Filmowym „Silesia” jednego z najważniejszych polskich filmów – Sanatorium pod klepsydrą Wojciecha Jerzego Hasa.

     

25 sierpnia | niedziela | 18.00 | "Znikąd donikąd", Polska 1975, 85 min
wyst. Jerzy Trela, Jadwiga Jankowska, Olgierd Łukaszewicz, Leonard Pietraszak

Dramat wojenny, którego akcja toczy się jesienią 1945 roku. Historia zdziesiątkowanego oddziału Armii Krajowej, który po zakończeniu wojny nie składa broni, lecz działa nadal na terenie Żywiecczyzny, walcząc przeciwko władzy ludowej.
Film został przemontowany przez cenzurę, co znacząco wpłynęło na jego wymowę, wypaczając pierwotne intencje reżysera. Niemniej jednak na uwagę zasługuje poruszająca, nagrodzona na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych muzyka Wojciecha Kilara, stałego współpracownika Kutza przy większości jego filmów.

     

12 września | czwartek | 18.00 | "Paciorki jednego różańca", Polska 1979, 106 min
wyst. Augustyn Halotta, Marta Straszna, Ewa Wiśniewska, Franciszek Pieczka

Nagrodzony Złotymi Lwami Gdańskimi film zamykający tryptyk śląski. Współczesna historia emerytowanego górnika stawiającego opór przed wysiedleniem go z rodzinnego domu, staje się metaforą rozpadu śląskiej tradycji wypieranej przez postęp, indywidualne dążenia mieszkańców i determinację lokalnych władz.
Dla wzmocnienia realizmu filmu w rolach głównych Kutz obsadził aktorów niezawodowych: regionalną gawędziarkę Martę Straszną i byłego górnika Augustyna Halottę.

   

26 września | czwartek | 18.00 | "Na straży swej stać będę", Polska 1983, 104 min
wyst. Krzysztof Kolberger, Iwona Świętochowska, Lidia Maksymowicz, Marta Straszna

Film określany jako „suplement do tryptyku śląskiego”. Kutz mierzy się tu z romantyczną mitologią wyidealizowanego patriotyzmu, przeciwstawiając jej bolesny wojenny realizm młodzieńczych rozczarowań. 
Akcja filmu toczy się we wrześniu 1939 roku. Janek Klimza wraca do rodzinnych Katowic. Zbulwersowany poparciem, jakie lokalna ludność manifestuje wobec III Rzeszy, postanawia założyć organizację konspiracyjną.

   

10 października | czwartek | 18.00 | "Wkrótce nadejdą bracia", Polska 1985, 87 min
wyst. Jadwiga Jankowska-Cieślak, Jerzy Kamas, Tadeusz Chudecki, Jerzy Kryszak

Filmowa adaptacja sztuki Janusza Krasińskiego nawiązująca do poetyki jednego z pierwszych filmów reżysera – Nikt nie woła. Oszczędny w formie, charakteryzujący się  klaustrofobiczną atmosferą i poczuciem narastającego zagrożenia dramat sensacyjny, którego akcja toczy się tuż po wojnie na terenie Ziem Odzyskanych.
W jednym z domów ukrywa się młoda dziewczyna, która została skazana na karę śmierci przez jedną z podziemnych organizacji. Pewnego dnia do drzwi jej kryjówki puka nieznajomy mężczyzna, który przedstawia się jako szukający noclegu kolekcjoner obrazów.

   

27 października | niedziela | 18.00 | "Straszny sen Dzidziusia Górkiewicza", Polska 1993, 101 min
wyst. Edward Dziewoński, Katarzyna Skrzynecka, Stanisława Celińska, Janusz Gajos

Przesycone ironicznym dystansem rozliczenie z tradycją Polskiej Szkoły Filmowej. Dzidziuś Górkiewicz, bohater jednej z nowel Eroiki Andrzeja Munka, w filmie Kutza i scenarzysty Jerzego Stefana Stawińskiego powraca jako szanowany starszy pan mieszkający w podwarszawskim miasteczku. Kiedy lokalna społeczność chce uczynić go kandydatem na burmistrza, Dzidziusia zaczyna nawiedzać senny koszmar wypełniony duchami przeszłości. Niebawem sen staje się realny.

     

10 listopada | niedziela | 18.00 | "Zawrócony", Polska 1994, 78 min
wyst. Zbigniew Zamachowski, Henryk Bista, Marek Kondrat

Nagrodzona Złotymi Lwami na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych gorzka tragikomedia rozgrywająca się w przededniu stanu wojennego z wybitną kreacją Zbigniewa Zamachowskiego. Tomasz Siwek to prosty robotnik pracujący w jednej ze śląskich elektrociepłowni. Ze względu na przynależność do PZPR zostaje wysłany przez swojego przełożonego na solidarnościowy wiec, gdzie ma szpiegować kolegów z pracy. Zabezpieczający manifestację milicjanci biorą go jednak za opozycjonistę i aresztują.

   

15 grudnia | niedziela | 18.00 | "Śmierć jak kromka chleba", Polska 1994, 116 min
wyst. Janusz Gajos, Jerzy Trela, Jerzy Radziwiłłowicz, Teresa Budzisz-Krzyżanowska

Ostatni ze śląskich filmów Kazimierza Kutza to przejmujący filmowy hołd, jaki reżyser składa ofiarom pacyfikacji kopalni „Wujek” i zarazem jeden z jego najważniejszych i najbardziej osobistych filmów. Katowice, noc z 12 na 13 grudnia 1981 roku. Ulicą jedzie sznur wojskowych ciężarówek. Oddział ZOMO, bijąc związkową ochronę, brutalnie wyciąga z mieszkania przewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność w kopalni "Wujek". Wkrótce w kopalni wybucha strajk górników.

   

29 grudnia | niedziela | 18.00 | "Pułkownik Kwiatkowski", Polska 1995, 123 min
wyst. Marek Kondrat, Zbigniew Zamachowski, Renata Dancewicz, Adam Ferency, Artur Barciś

Obsypana nagrodami przewrotna, pełna inteligentnej ironii i subtelnego dowcipu komedia polityczna. Osnute na autentycznych wydarzeniach perypetie lekarza wojskowego, który udaje wysoko postawionego pułkownika UB, by ratować ludzi ze stalinowskich więzień i zaimponować ukochanej. Ostatni film fabularny Kazimierza Kutza, po zrealizowaniu którego skupił się na reżyserii teatralnej, służbie publicznej i działalności pisarskiej.

 

Bilety w cenie 14 zł/12 zł dostępne w kasie Kina Kosmos oraz na filmowa.net


„Nikt nie woła”, reż. Kazimierz Kutz, © Studio Filmowe Kadr 1960 

SILESIA FILM